föstudagur13. nóvember20263.Jumada al-Akhirah1448جمادى الآخرة

    Leitin virkar líka án nettengingar þegar síðan hefur einu sinni hlaðist.

    ← Allar greinar

    Myrkrið og ljósið

    Þegar sólin rís varla í desember reynir á marga. Hvað Kóraninn og sunnan segja um þolgæði, þakklæti og ró í skammdeginu, og hvenær rétt er að leita sér hjálpar.

    نُّورٌ عَلَىٰ نُورٖ

    „ljós ofan á ljósi“

    Í kringum vetrarsólstöður kemur sólin ekki upp í Reykjavík fyrr en eftir klukkan ellefu og sest um hálffjögur. Norðar á landinu er dagurinn enn styttri. Margir finna fyrir þreytu, depurð og einmanaleika, og fyrir þann sem ólst upp í sólríku landi geta fyrstu veturnir hér verið sérstaklega þungir.

    Íslam biður engan að láta eins og allt sé í lagi. En það gefur okkur verkfæri til að bera myrkrið, og ljós til að ganga við.

    Allt er honum til góðs

    Spámaðurinn ﷺ lýsti tveimur viðbrögðum sem hinn trúaði á alltaf völ á:

    عَجَبًا لأَمْرِ الْمُؤْمِنِ إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ وَلَيْسَ ذَاكَ لأَحَدٍ إِلاَّ لِلْمُؤْمِنِ إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ

    „Undursamlegt er ástand hins trúaða: allt sem hann mætir er honum til góðs, og það á aðeins við um hinn trúaða. Ef eitthvað gleðilegt hendir hann er hann þakklátur, og það er honum til góðs. Ef eitthvað erfitt hendir hann sýnir hann þolgæði, og það er honum til góðs.“

    Sahih Muslim 2999

    Þakklæti (shukr) á björtum dögum, þolgæði (ṣabr) á dimmum. Hvorugt þýðir að maður finni ekki fyrir neinu. Þolgæði er ekki að brosa í gegnum allt, heldur að halda áfram og missa ekki vonina.

    Með erfiðleikunum kemur léttir

    Kóraninn segir það tvisvar í röð, eins og til að sannfæra okkur:

    فَإِنَّ مَعَ ٱلۡعُسۡرِ يُسۡرًا

    Því að með erfiðleikunum kemur léttir.

    Ash-Sharḥ 94:5

    إِنَّ مَعَ ٱلۡعُسۡرِ يُسۡرٗا

    Já, með erfiðleikunum kemur léttir.

    Ash-Sharḥ 94:6

    Takið eftir orðinu: með, ekki eftir. Léttirinn kemur ekki bara þegar erfiðleikunum lýkur, heldur er hann þegar til staðar í miðjum þeim. Og annað vers minnir á að „Guð leggur ekki meira á neinn en hann getur borið“ (2:286).

    Langar nætur

    Skammdegið hefur líka sína gjöf. Næturnar eru langar, og síðasti þriðjungur þeirra er sérstakur tími:

    يَنْزِلُ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ يَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ مَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ مَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ

    „Drottinn okkar, blessaður og upphafinn, stígur niður á hverri nóttu til neðsta himins þegar síðasti þriðjungur næturinnar er eftir og segir: Hver kallar á mig svo að ég svari honum? Hver biður mig svo að ég gefi honum? Hver biður mig fyrirgefningar svo að ég fyrirgefi honum?“

    Sahih al-Bukhari 1145

    Á Íslandi í desember þarf ekki að vakna um miðja nótt til að ná þessum tíma. Nokkrar mínútur af bæn og bænakalli fyrir morgunbænina duga. Bænatímarnir færast líka nær hver öðrum yfir daginn, eins og lesa má í greininni Fimm bænir, ein sól, og um þvott í frostinu er greinin Wudu í vetrarkulda.

    Hjörtun finna ró

    ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَتَطۡمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكۡرِ ٱللَّهِۗ أَلَا بِذِكۡرِ ٱللَّهِ تَطۡمَئِنُّ ٱلۡقُلُوبُ

    …þeir sem trúa og hjörtu þeirra finna ró í minningu Guðs. Sannarlega finna hjörtun ró í minningu Guðs.

    Ar-Raʿd 13:28

    Spámaðurinn ﷺ bað sjálfur gegn þungum hug. Þessi bæn er stutt og gott að kunna hana utanbókar:

    اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ، وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ

    „Allah, ég leita skjóls hjá þér gegn áhyggjum og sorg, getuleysi og leti.“

    Sahih al-Bukhari 6369

    Fleiri bænir fyrir erfiða daga eru á dúa-síðunni.

    Einn líkami

    Myrkrið er þyngst fyrir þann sem er einn. Spámaðurinn ﷺ sagði:

    تَرَى الْمُؤْمِنِينَ فِي تَرَاحُمِهِمْ وَتَوَادِّهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ كَمَثَلِ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى عُضْوًا تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ جَسَدِهِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى

    „Þú sérð hina trúuðu, í miskunn sinni, kærleika og samúð hver með öðrum, eins og einn líkama: þegar einn limur kennir sér meins tekur allur líkaminn þátt með svefnleysi og hita.“

    Sahih al-Bukhari 6011

    Í vetur: hringdu í þann sem hefur verið hljóður lengi. Bjóddu nýkomnum námsmanni eða fjölskyldu í mat. Komdu með einhvern með þér í moskuna á föstudegi. Og ef þú ert sjálfur sá sem er einn, segðu einhverjum frá því. Meira um nágrannann er í greininni Nágranninn.

    Að leita sér hjálpar er líka trú

    مَا أَنْزَلَ اللَّهُ دَاءً إِلاَّ أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً

    „Allah hefur ekki sent neinn sjúkdóm án þess að senda lækningu við honum.“

    Sahih al-Bukhari 5678

    Þunglyndi er sjúkdómur, ekki merki um veika trú. Að leita sér lækninga er í samræmi við sunnuna, ekki andstætt henni. Nokkur góð ráð í skammdeginu:

    • Farðu út í dagsbirtuna þegar hún er, til dæmis í hádeginu.
    • Taktu D-vítamín eða lýsi yfir veturinn, eins og Embætti landlæknis mælir með.
    • Heilsugæslan getur hjálpað ef depurðin varir eða versnar.
    • Hjálparsími Rauða krossins, 1717, er opinn allan sólarhringinn, og þar er líka netspjall.
    • Í bráðri hættu: hringdu í 112.

    Þú þarft ekki að velja á milli bænar og læknis. Hvort tveggja er sunna.

    Ljós ofan á ljósi

    Ein fallegasta lýsing Kóransins á Guði fjallar um ljós:

    ۞ٱللَّهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ مَثَلُ نُورِهِۦ كَمِشۡكَوٰةٖ فِيهَا مِصۡبَاحٌۖ ٱلۡمِصۡبَاحُ فِي زُجَاجَةٍۖ ٱلزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوۡكَبٞ دُرِّيّٞ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٖ مُّبَٰرَكَةٖ زَيۡتُونَةٖ لَّا شَرۡقِيَّةٖ وَلَا غَرۡبِيَّةٖ يَكَادُ زَيۡتُهَا يُضِيٓءُ وَلَوۡ لَمۡ تَمۡسَسۡهُ نَارٞۚ نُّورٌ عَلَىٰ نُورٖۚ يَهۡدِي ٱللَّهُ لِنُورِهِۦ مَن يَشَآءُۚ وَيَضۡرِبُ ٱللَّهُ ٱلۡأَمۡثَٰلَ لِلنَّاسِۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ

    Guð er ljós himnanna og jarðarinnar. Ljós hans er eins og skot í vegg með lampa; lampinn er í glerkúpli, og glerið er eins og skínandi stjarna. Hann er tendraður af blessuðu ólífutré, hvorki úr austri né vestri, og olía þess myndi næstum lýsa þótt enginn eldur snerti hana. Ljós ofan á ljósi. Guð leiðir að ljósi sínu þann sem hann vill. Guð setur fram dæmi fyrir mennina, og Guð veit alla hluti.

    An-Nūr 24:35

    Sólin kemur aftur. Dagarnir fara að lengjast strax eftir sólstöður, og um sjö vikum síðar hefst Ramadan. Þangað til eigum við ljós sem slokknar ekki í skammdeginu.

    Meira

    Samfélag

    Fræðsla

    Ramadan