Á Íslandi búa flestir í fjölbýli eða í götu þar sem allir þekkja bílana hver hjá öðrum. Nágranninn er sá sem heyrir í börnunum þínum, tekur við pakkanum þínum og mokar kannski stéttina með þér. Í íslam er hann ekki aukaatriði. Hann er nefndur í sömu andrá og foreldrar og ættingjar.
Í sama versi og foreldrarnir
Kóraninn nefnir tvo nágranna: þann sem er nærri og þann sem er fjær.
۞وَٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَلَا تُشۡرِكُواْ بِهِۦ شَيۡـٔٗاۖ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنٗا وَبِذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱلۡجَارِ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡجَارِ ٱلۡجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلۡجَنۢبِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخۡتَالٗا فَخُورًا
Tilbiðjið Guð og setjið ekkert við hlið hans. Sýnið foreldrum gæsku, og ættingjum, munaðarleysingjum og fátækum, nágrannanum sem er nærri og nágrannanum sem er fjær, félaganum við hlið ykkar, vegfarandanum og þeim sem eru á ykkar valdi. Guð elskar ekki þann sem er hrokafullur og grobbinn.
Fræðimenn hafa skilið tvo nágrannana á ólíka vegu: sá sem býr næst og sá sem býr lengra frá, eða sá sem er skyldur manni og sá sem er ókunnugur. Margir þeirra taka fram að nágranninn sem er fjær geti verið af annarri trú. Rétturinn fylgir því að búa hlið við hlið, ekki trúnni.
„Ég hélt að hann myndi erfa“
مَا زَالَ يُوصِينِي جِبْرِيلُ بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ
„Jibríl hélt áfram að brýna fyrir mér nágrannann, svo að ég hélt að hann myndi láta hann erfa.“
Erfðir eru aðeins milli náinna ættingja. Spámaðurinn ﷺ segir að Jibríl hafi komið svo oft að nágrannanum að hann hafi haldið að nágranninn yrði gerður að fjölskyldu.
Óhultur fyrir þér
Mælikvarðinn á trú manns: getur nágranninn verið rólegur?
وَاللَّهِ لاَ يُؤْمِنُ، وَاللَّهِ لاَ يُؤْمِنُ، وَاللَّهِ لاَ يُؤْمِنُ. قِيلَ وَمَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الَّذِي لاَ يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَايِقَهُ
„Við Guð, hann trúir ekki! Við Guð, hann trúir ekki! Við Guð, hann trúir ekki! Spurt var: Hver, sendiboði Guðs? Hann sagði: Sá sem nágranni hans er ekki óhultur fyrir illsku hans.“
Hann sór þrisvar. Í annarri hadíþu tengir hann nágrannann beint við trúna á Guð og hinsta daginn:
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ جَارَهُ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ
„Sá sem trúir á Guð og hinsta daginn segi gott eða þegi. Sá sem trúir á Guð og hinsta daginn sýni nágranna sínum sóma. Sá sem trúir á Guð og hinsta daginn sýni gesti sínum sóma.“
Í fjölbýli þýðir þetta hluti sem allir þekkja: hávaði seint á kvöldin, ruslið, bílastæðin, sameignin. Að nágranninn sé óhultur fyrir manni er líka að hann þurfi ekki að kvíða því sem maður gerir.
Meira vatn í súpuna
Það þarf ekki að vera stórt: bara meira en maður þarf sjálfur.
يَا أَبَا ذَرٍّ إِذَا طَبَخْتَ مَرَقَةً فَأَكْثِرْ مَاءَهَا وَتَعَاهَدْ جِيرَانَكَ
„Abū Dharr, þegar þú eldar súpu, settu þá meira vatn í hana og hugsaðu um nágranna þína.“
Og hann sagði konunum að engin þeirra skyldi gera lítið úr gjöf til nágrannakonu sinnar, „þótt það sé bara kindaklauf“:
يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لاَ تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ
„Múslimakonur! Engin nágrannakona geri lítið úr því sem hún gefur nágrannakonu sinni, þótt það sé ekki nema kindaklauf.“
Margar múslimafjölskyldur á Íslandi gera einmitt þetta í Ramadan og á Eid: bakki með döðlum eða kökum fer upp eða niður stigaganginn. Það er ekki siður sem fluttist með fólki frá öðrum löndum, heldur sunna.
Hver fyrst?
ʿĀʾisha spurði einu sinni: Ég á tvo nágranna; hvorum á ég að gefa? Svarið var einfalt:
إِلَى أَقْرَبِهِمَا مِنْكِ بَابًا
„Þeim sem er með dyrnar næst þér.“
Næstu dyr. Á Íslandi eru það kannski dyrnar hinum megin á stigapallinum. Ef þú átt nágranna sem vill kynnast Ramadan eða Eid, er leiðarvísirinn fyrir vini og nágranna skrifaður fyrir hann.