Fyrsti veturinn á Íslandi gleymist seint. Myrkrið um miðjan dag, rokið sem tekur í hurðina, tungumál með stöfum sem maður hefur aldrei séð. Og svo einn morguninn segir nágranninn „góðan daginn“ og maður svarar á íslensku án þess að hugsa sig um.
Þá byrjar landið að verða heimili.
Fyrstu múslimarnir þekktu þessa reynslu. Þeir sem fluttu með spámanninum ﷺ frá Mekka til Medínu eru kallaðir al-muhājirūn, þeir sem fluttu búferlum. Þeir komu í borg með öðrum siðum og fólki af annarri trú og þurftu að finna sinn stað þar.
Mörg okkar eru í svipuðum sporum í dag. Sum komu hingað til að vinna, læra eða finna öryggi; önnur fæddust hér. Hvernig við lifum hér er mikið rætt á Íslandi núna, og það er gott að við tökum sjálf þátt í umræðunni. Því hvaðan sem við komum reynir á sömu fjóra hlutina: að standa við orð okkar, virða trú annarra, læra málið og vinna fyrir okkur. Kóraninn og sunnan hafa skýr svör um alla fjóra.
Loforðin sem við gefum
Að setjast að í landi er eins konar samningur. Landið veitir okkur öryggi, réttindi og tækifæri, og við gerumst hluti af því: förum að lögum þess, greiðum skatta okkar og komum fram af heiðarleika. Í Kóraninum er það ekki aukaatriði að standa við samninga. Það er skylda frammi fyrir Guði.
وَلَا تَقۡرَبُواْ مَالَ ٱلۡيَتِيمِ إِلَّا بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ حَتَّىٰ يَبۡلُغَ أَشُدَّهُۥۚ وَأَوۡفُواْ بِٱلۡعَهۡدِۖ إِنَّ ٱلۡعَهۡدَ كَانَ مَسۡـُٔولٗا
…Og standið við loforðin; loforðin verða sannarlega látin sæta ábyrgð.
Spámaðurinn ﷺ lýsti hinum trúaða ekki út frá því hvað hann segir, heldur hvernig öðrum líður nálægt honum:
الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ النَّاسُ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى دِمَائِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ
„Múslimi er sá sem fólk er óhult fyrir tungu hans og hendi, og hinn trúaði er sá sem fólk treystir fyrir lífi sínu og eigum.“
Hér stendur „fólk“, ekki „múslimar“. Það á við vinnufélagann, nágrannann í næstu íbúð og manneskjuna í biðröðinni í búðinni.
Trú annarra
Á Íslandi búum við meðal fólks af öllum trúarbrögðum og engum. Kóraninn er skýr um að trúin verður ekki þvinguð upp á neinn:
لَآ إِكۡرَاهَ فِي ٱلدِّينِۖ قَد تَّبَيَّنَ ٱلرُّشۡدُ مِنَ ٱلۡغَيِّۚ فَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلطَّـٰغُوتِ وَيُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسۡتَمۡسَكَ بِٱلۡعُرۡوَةِ ٱلۡوُثۡقَىٰ لَا ٱنفِصَامَ لَهَاۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
Engin þvingun er í trúnni…
لَكُمۡ دِينُكُمۡ وَلِيَ دِينِ
Þið hafið ykkar trú og ég hef mína.
Að halda fast í eigin trú og virða að aðrir trúi öðru fer vel saman. Kóraninn gengur lengra en að biðja um umburðarlyndi. Hann hvetur til góðvildar og réttlætis gagnvart þeim sem lifa í friði við okkur:
لَّا يَنۡهَىٰكُمُ ٱللَّهُ عَنِ ٱلَّذِينَ لَمۡ يُقَٰتِلُوكُمۡ فِي ٱلدِّينِ وَلَمۡ يُخۡرِجُوكُم مِّن دِيَٰرِكُمۡ أَن تَبَرُّوهُمۡ وَتُقۡسِطُوٓاْ إِلَيۡهِمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُقۡسِطِينَ
Guð bannar ykkur ekki að sýna þeim góðvild og réttlæti sem hafa ekki barist við ykkur vegna trúarinnar né hrakið ykkur að heiman. Guð elskar þá sem eru réttlátir.
Og spámaðurinn ﷺ sýndi það í verki:
مَرَّتْ بِهِ جَنَازَةٌ فَقَامَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهَا جَنَازَةُ يَهُودِيٍّ. فَقَالَ أَلَيْسَتْ نَفْسًا
Líkfylgd fór fram hjá honum og hann stóð upp. Honum var sagt að þetta væri líkfylgd gyðings. Hann sagði: „Er þetta ekki manneskja?“
„Er þetta ekki manneskja?“ Virðingin byrjar þar.
Í daglegu lífi þýðir það að gera ekki lítið úr trú annarra, hvorki í orðum né á netinu, að sýna kirkjum, hátíðum og siðum annarra kurteisi, og að ætlast til sömu virðingar á móti. Leiðarvísirinn Fyrir vini og nágranna og greinin um nágrannann segja meira.
Íslenskan
Tungumálið er lykillinn að öllu hinu: vinnunni, skóla barnanna, samtalinu við nágrannann og því að geta útskýrt sjálfur hvað íslam er. Guð sendi spámenn sína á máli fólksins sem þeir töluðu við:
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوۡمِهِۦ لِيُبَيِّنَ لَهُمۡۖ فَيُضِلُّ ٱللَّهُ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ
Og við sendum engan sendiboða nema á tungu síns fólks, svo að hann gæti skýrt fyrir þeim…
Og fjölbreytni tungumálanna er sjálf eitt af táknum hans:
وَمِنۡ ءَايَٰتِهِۦ خَلۡقُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفُ أَلۡسِنَتِكُمۡ وَأَلۡوَٰنِكُمۡۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّلۡعَٰلِمِينَ
Og meðal tákna hans er sköpun himnanna og jarðarinnar og ólík tungumál ykkar og litarháttur. Í því eru sannarlega tákn fyrir þá sem vita.
Spámaðurinn ﷺ bað einn félaga sinna, Zayd ibn Thābit, að læra ritmál nágrannanna í Medínu svo að hann gæti skrifað og lesið bréf fyrir hann:
أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتَعَلَّمَ لَهُ كَلِمَاتِ كِتَابِ يَهُودَ. قَالَ إِنِّي وَاللَّهِ مَا آمَنُ يَهُودَ عَلَى كِتَابٍ . قَالَ فَمَا مَرَّ بِي نِصْفُ شَهْرٍ حَتَّى تَعَلَّمْتُهُ لَهُ
Zayd sagði: „Sendiboði Guðs bað mig að læra fyrir sig orð úr ritmáli gyðinga. Hann sagði: ‚Við Guð, ég treysti ekki öðrum fyrir bréfum mínum.‘ Það leið ekki hálfur mánuður þar til ég hafði lært það.“
Íslenska er ekki auðveld, en hún er lærð á sama hátt og annað: smátt og smátt, á hverjum degi. Námskeið í íslensku fyrir fólk með annað móðurmál eru í boði víða um land, og stéttarfélög endurgreiða oft hluta námskeiðsgjalda. Bókasöfn halda víða spjallhópa á íslensku. Og þegar Íslendingar skipta yfir í ensku af tillitssemi, má biðja þá að halda áfram á íslensku. Flestir gera það með gleði.
Vinnan
Í íslam er heiðarleg vinna sæmd, ekki byrði. Spámaðurinn ﷺ sagði:
مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ، وَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ كَانَ يَأْكُلُ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ
„Enginn hefur nokkurn tíma borðað betri mat en þann sem hann vann fyrir með eigin höndum, og spámaður Guðs, Davíð, borðaði það sem hann vann fyrir með eigin höndum.“
لأَنْ يَأْخُذَ أَحَدُكُمْ حَبْلَهُ فَيَأْتِيَ بِحُزْمَةِ الْحَطَبِ عَلَى ظَهْرِهِ فَيَبِيعَهَا فَيَكُفَّ اللَّهُ بِهَا وَجْهَهُ، خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ النَّاسَ أَعْطَوْهُ أَوْ مَنَعُوهُ
„Að einhver ykkar taki reipi sitt, komi með viðarknippi á bakinu og selji það, svo að Guð verndi sæmd hans með því, er betra fyrir hann en að biðja fólk, hvort sem það gefur honum eða neitar.“
Jafnvel föstudagsbænin, mikilvægasta bæn vikunnar, endar á því að senda fólk aftur til vinnu:
فَإِذَا قُضِيَتِ ٱلصَّلَوٰةُ فَٱنتَشِرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَٱبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ وَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ كَثِيرٗا لَّعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ
Og þegar bæninni er lokið, dreifið ykkur þá um landið og leitið gæsku Guðs, og minnist Guðs mikið, svo að ykkur farnist vel.
Þetta þýðir ekki að það sé skömm að fá aðstoð. Velferðarkerfið er til fyrir þá sem eru veikir, slasaðir, hafa misst vinnuna eða mega ekki vinna á meðan mál þeirra er til meðferðar, og íslam ver einmitt rétt þeirra sem eru í neyð. En þegar maður getur unnið, þá er vinnan leiðin: fyrir sjálfsvirðinguna, fyrir fjölskylduna og fyrir samfélagið sem tók á móti okkur.
Og hvort sem maður vinnur eða þiggur aðstoð, þá gildir heiðarleikinn. Rangar upplýsingar til skattsins eða til Vinnumálastofnunar, svört vinna eða að gefa upp aðrar tekjur en raunverulegar eru er ekki „kerfið“ heldur svik, og um svik sagði spámaðurinn ﷺ:
مَنْ غَشَّ فَلَيْسَ مِنِّي
„Sá sem svíkur er ekki af mér.“
Bæði í senn
Að vera góður múslimi og góður Íslendingur stangast ekki á. Heiðarleiki, að standa við orð sín, að vinna vel og að vera góður nágranni eru dyggðir í báðum. Guð skapaði okkur ólík einmitt til þess að við kynntumst:
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّا خَلَقۡنَٰكُم مِّن ذَكَرٖ وَأُنثَىٰ وَجَعَلۡنَٰكُمۡ شُعُوبٗا وَقَبَآئِلَ لِتَعَارَفُوٓاْۚ إِنَّ أَكۡرَمَكُمۡ عِندَ ٱللَّهِ أَتۡقَىٰكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٞ
…og við gerðum ykkur að þjóðum og ættbálkum svo að þið kynnist…
Hvert okkar sem lærir íslensku, mætir í vinnuna og heilsar nágrannanum gerir meira fyrir orðspor múslima á Íslandi en nokkur yfirlýsing. Fyrir þá sem eru nýkomnir er leiðarvísirinn fyrir nýja múslima og moskurnar góður staður til að byrja.