Í desember fyllist Ísland af ljósum, og í kirkjum, skólum og útvarpi er sungið um Maríu og barnið. Margir Íslendingar verða hissa þegar þeir heyra að múslimar elska líka þessa móður og þennan son. Í Kóraninum heita þau Maryam og ʿĪsā.
Maryam er eina konan sem Kóraninn nefnir á nafn. Nafn hennar kemur þar fyrir 34 sinnum, og nítjánda súran heitir einfaldlega Maryam. ʿĪsā er einn af mestu spámönnunum í íslam, og enginn getur verið múslimi án þess að trúa á hann.
Maryam, valin fram yfir allar konur
Kóraninn lýsir Maryam ekki sem aukapersónu í sögu sonar síns. Hún er sjálf útvalin, og englarnir tala beint við hana:
وَإِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰكِ وَطَهَّرَكِ وَٱصۡطَفَىٰكِ عَلَىٰ نِسَآءِ ٱلۡعَٰلَمِينَ
Og þegar englarnir sögðu: „Maryam, Guð hefur valið þig og hreinsað þig, og valið þig fram yfir konur heimsins.“
Spámaðurinn ﷺ talaði um hana á sama hátt:
خَيْرُ نِسَائِهَا مَرْيَمُ ابْنَةُ عِمْرَانَ، وَخَيْرُ نِسَائِهَا خَدِيجَةُ
„Besta kona síns tíma var Maryam dóttir ʿImrān, og besta kona síns tíma var Khadīja.“
Og hann sagði að hún og sonur hennar hefðu verið vernduð frá fyrstu stundu:
مَا مِنْ بَنِي آدَمَ مَوْلُودٌ إِلاَّ يَمَسُّهُ الشَّيْطَانُ حِينَ يُولَدُ، فَيَسْتَهِلُّ صَارِخًا مِنْ مَسِّ الشَّيْطَانِ، غَيْرَ مَرْيَمَ وَابْنِهَا
„Ekkert barn Adams fæðist án þess að Satan snerti það um leið og það fæðist, svo að það rekur upp óp undan snertingu hans, nema Maryam og sonur hennar.“
Abu Hurayra, sem sagði frá þessu, minnti á bæn móður Maryam þegar hún fæddi hana: „Ég fel hana og afkomendur hennar þér til verndar gegn Satan hinum útskúfaða“ (3:36).
Fæðingin undir pálmatrénu
Frásögnin af fæðingu ʿĪsā í súrunni Maryam er ein sú fallegasta í Kóraninum. Maryam hafði dregið sig í hlé frá fólki sínu þegar engill birtist henni í mannsmynd og flutti henni boð um son. Hún svaraði eins og hver ung kona hefði gert:
قَالَتۡ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي غُلَٰمٞ وَلَمۡ يَمۡسَسۡنِي بَشَرٞ وَلَمۡ أَكُ بَغِيّٗا
Hún sagði: „Hvernig get ég eignast dreng, þegar enginn maður hefur snert mig og ég hef aldrei verið ósiðleg?“
Engillinn svaraði að þetta væri Guði auðvelt. Svo kom stundin, og hún var ein:
فَأَجَآءَهَا ٱلۡمَخَاضُ إِلَىٰ جِذۡعِ ٱلنَّخۡلَةِ قَالَتۡ يَٰلَيۡتَنِي مِتُّ قَبۡلَ هَٰذَا وَكُنتُ نَسۡيٗا مَّنسِيّٗا
Og fæðingarhríðirnar ráku hana að stofni pálmatrés. Hún sagði: „Ég vildi að ég hefði dáið áður en þetta gerðist og verið gleymd með öllu.“
Kóraninn felur ekki sársaukann og óttann. En svarið kemur strax:
فَنَادَىٰهَا مِن تَحۡتِهَآ أَلَّا تَحۡزَنِي قَدۡ جَعَلَ رَبُّكِ تَحۡتَكِ سَرِيّٗا
Þá var kallað til hennar neðan frá henni: „Vertu ekki hrygg. Drottinn þinn hefur látið læk renna fyrir neðan þig.“
وَهُزِّيٓ إِلَيۡكِ بِجِذۡعِ ٱلنَّخۡلَةِ تُسَٰقِطۡ عَلَيۡكِ رُطَبٗا جَنِيّٗا
„Og hristu stofn pálmatrésins í átt að þér, þá falla yfir þig þroskaðar, nýjar döðlur.“
Í Kóraninum fæðist ʿĪsā ekki í fjárhúsi heldur undir pálmatré, og móðir hans fær döðlur og vatn.
Þegar Maryam kom með barnið til fólks síns var hún ásökuð. Hún sagði ekki neitt, heldur benti á barnið. Og barnið talaði í vöggunni:
قَالَ إِنِّي عَبۡدُ ٱللَّهِ ءَاتَىٰنِيَ ٱلۡكِتَٰبَ وَجَعَلَنِي نَبِيّٗا
Hann sagði: „Ég er þjónn Guðs. Hann hefur gefið mér ritninguna og gert mig að spámanni.“
Hver er ʿĪsā í íslam?
Kóraninn gefur honum heiti sem enginn annar spámaður ber. Hann er al-Masīḥ, Messías, og „orð frá Guði“:
إِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٖ مِّنۡهُ ٱسۡمُهُ ٱلۡمَسِيحُ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ وَجِيهٗا فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمِنَ ٱلۡمُقَرَّبِينَ
Þegar englarnir sögðu: „Maryam, Guð flytur þér gleðitíðindi um orð frá sér. Nafn hans er Messías, ʿĪsā sonur Maryam, virtur í þessum heimi og hinum næsta og einn þeirra sem standa Guði næst.“
Hann fékk Injīl, guðspjallið (5:46). Með leyfi Guðs læknaði hann blinda og holdsveika og vakti dauða til lífs (3:49). Múslimar trúa því að hann muni koma aftur fyrir endalok tímans (Sahih al-Bukhari 3448).
Þar sem leiðir skilja
Það er betra að segja það skýrt og kurteislega en að fela það: múslimar og kristnir trúa ekki því sama um ʿĪsā.
Í íslam er ʿĪsā spámaður og þjónn Guðs, ekki sonur Guðs. Kóraninn segir það í beinu framhaldi af fæðingarsögunni:
مَا كَانَ لِلَّهِ أَن يَتَّخِذَ مِن وَلَدٖۖ سُبۡحَٰنَهُۥٓۚ إِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ
Það sæmir ekki Guði að taka sér son. Dýrð sé honum! Þegar hann ákveður eitthvað segir hann aðeins við það: „Vertu“, og það verður.
Að hann fæddist án föður gerir hann ekki að guði, frekar en Adam, sem átti hvorki föður né móður:
إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ ٱللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَۖ خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٖ ثُمَّ قَالَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ
Dæmi ʿĪsā hjá Guði er eins og dæmi Adams. Hann skapaði hann úr mold og sagði svo við hann: „Vertu“, og hann varð.
Og um krossfestinguna segir Kóraninn:
وَقَوۡلِهِمۡ إِنَّا قَتَلۡنَا ٱلۡمَسِيحَ عِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ رَسُولَ ٱللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِن شُبِّهَ لَهُمۡۚ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ لَفِي شَكّٖ مِّنۡهُۚ مَا لَهُم بِهِۦ مِنۡ عِلۡمٍ إِلَّا ٱتِّبَاعَ ٱلظَّنِّۚ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينَۢا
…en þeir drápu hann ekki og krossfestu hann ekki, heldur var látið líta svo út fyrir þeim…
Samkvæmt Kóraninum tók Guð hann til sín (4:158). Þetta er raunverulegur munur, og hann þarf ekki að skemma neitt. Vinir geta verið ósammála um stærstu spurningarnar og samt virt hvor annan.
Það sem við eigum sameiginlegt
Múslimi trúir á alla spámennina, og ʿĪsā er einn þeirra:
قُولُوٓاْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَمَآ أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَمَآ أُوتِيَ ٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمۡ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ
Segið: „Við trúum á Guð og á það sem okkur var opinberað, og á það sem Abraham, Ísmael, Ísak, Jakob og ættkvíslunum var opinberað, og á það sem Móse og ʿĪsā fengu og það sem spámennirnir fengu frá Drottni sínum. Við gerum engan greinarmun á neinum þeirra, og honum gefum við okkur á vald.“
Spámaðurinn ﷺ sagði um ʿĪsā:
أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، وَالأَنْبِيَاءُ إِخْوَةٌ لِعَلاَّتٍ، أُمَّهَاتُهُمْ شَتَّى، وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ
„Ég er nánastur allra manna ʿĪsā syni Maryam, í þessum heimi og hinum næsta. Spámennirnir eru bræður sem eiga sama föður en ólíkar mæður, og trú þeirra er ein.“
Og á næturferðinni, þegar spámaðurinn ﷺ var tekinn frá Mekka til Jerúsalem og þaðan upp til himna, hitti hann ʿĪsā. Um ferðina má lesa í greininni Ferðin um nóttina.
Þegar vinnufélagi eða nágranni spyr þig í desember hvað múslimar segi um Jesú, er þetta gott svar: við elskum hann líka. Við segjum söguna af Maryam undir pálmatrénu, og við biðjum friðar yfir honum eins og hann gerði sjálfur í vöggunni:
وَٱلسَّلَٰمُ عَلَيَّ يَوۡمَ وُلِدتُّ وَيَوۡمَ أَمُوتُ وَيَوۡمَ أُبۡعَثُ حَيّٗا
„Og friður sé yfir mér daginn sem ég fæddist, daginn sem ég dey og daginn sem ég verð reistur upp til lífs.“
Meira um að lifa í sátt við nágranna af annarri trú er í greinunum Að eiga heima hér og Nágranninn.