Fyrir múslima sem flytur til Íslands er kjötborðið oft fyrsta spurningin: hvar fæst halal-kjöt? En í landi sem hefur lifað af sjónum í þúsund ár er svarið við annarri spurningu einfaldara. Fiskurinn er halal, hvernig sem hann var veiddur.
Leyft ykkur
Kóraninn leyfir það sem kemur úr sjónum berum orðum.
أُحِلَّ لَكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَحۡرِ وَطَعَامُهُۥ مَتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِلسَّيَّارَةِۖ وَحُرِّمَ عَلَيۡكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَرِّ مَا دُمۡتُمۡ حُرُمٗاۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ
Ykkur er leyft það sem veiðist í sjónum og fæðan úr honum, ykkur og ferðamönnum til viðurværis; en ykkur er bannað að veiða á landi meðan þið eruð í iḥrām. Óttist Guð, sem þið verðið safnað til.
Versið kemur í kafla um pílagrímsferðina, þar sem veiðar á landi eru bannaðar meðan maður er í iḥrām. Veiðar í sjó eru það ekki. Og annað vers telur hafið upp meðal gjafa Guðs:
وَهُوَ ٱلَّذِي سَخَّرَ ٱلۡبَحۡرَ لِتَأۡكُلُواْ مِنۡهُ لَحۡمٗا طَرِيّٗا وَتَسۡتَخۡرِجُواْ مِنۡهُ حِلۡيَةٗ تَلۡبَسُونَهَاۖ وَتَرَى ٱلۡفُلۡكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِهِۦ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ
Og það er hann sem gerði hafið ykkur undirgefið, svo að þið getið étið af því nýtt kjöt og sótt í það skart sem þið berið. Og þú sérð skipin kljúfa það, svo að þið megið leita af gnægð hans og verða þakklát.
„Vatn þess er hreint“
Spurning sjómanns, og svar sem varð regla.
Maður kom til spámannsins ﷺ og sagði: Við förum á sjó og tökum lítið vatn með okkur. Ef við notum það í þvottinn fyrir bænina verðum við þyrstir. Megum við þvo okkur með sjó? Svarið var lengra en spurningin:
هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُ
„Vatn þess er hreinsandi, og það sem deyr í því er leyft.“
Hann svaraði því sem spurt var um, vatninu, og bætti við því sem sjómaðurinn þurfti líka að vita: matnum. Fiskur þarf ekki að vera skorinn á háls með nafni Guðs eins og kjöt af landdýrum. Hann er leyfður eins og hann kemur úr sjónum.
Hvalurinn á ströndinni
Félagar spámannsins ﷺ voru eitt sinn í herferð við strönd Rauðahafs og orðnir matarlausir. Þá skolaði sjórinn á land risastórum dauðum fiski, sem þeir kölluðu al-ʿAnbar, og þeir lifðu á honum í hálfan mánuð. Þegar þeir komu aftur til Medína sögðu þeir spámanninum ﷺ frá þessu, og hann svaraði:
كُلُوا رِزْقًا أَخْرَجَهُ اللَّهُ، أَطْعِمُونَا إِنْ كَانَ مَعَكُمْ
„Borðið, þetta er fæða sem Guð færði ykkur. Gefið okkur af því ef þið eigið eitthvað eftir.“
Og hann borðaði sjálfur af því. Í annarri hadíþu segir hann:
أُحِلَّتْ لَنَا مَيْتَتَانِ وَدَمَانِ فَأَمَّا الْمَيْتَتَانِ فَالْحُوتُ وَالْجَرَادُ
„Okkur hefur verið leyft tvennt sem er dautt og tvenns konar blóð. Það sem er dautt er fiskur og engisprettur …“
Þar sem skólana greinir á
Allir skólarnir eru sammála um fiskinn. Ágreiningurinn snýst um annað sjávarfang. Shafiʿi-, Maliki- og Hanbali-skólarnir leyfa nánast allt sem lifir eingöngu í sjó, þar með talið rækju, humar, krabba og skelfisk, með nokkrum undantekningum sem skólarnir skilgreina hver fyrir sig. Hanafi-skólinn leyfir aðeins það sem telst fiskur, og meðal Hanafi-fræðimanna er deilt um rækjuna. Sá sem fylgir Hanafi-skólanum spyr því um humarinn, en enginn þarf að spyrja um þorskinn.
Og eitt þarf alltaf að skoða: það sem fer með fiskinum. Fiskur steiktur í sömu feiti og beikon, eða soðinn í víni, er ekki lengur einfalt mál. Á flestum veitingastöðum er nóg að spyrja.
Á Íslandi
Þorskur, ýsa, lax, bleikja, síld og rækja: íslenskur matur er að stórum hluta úr sjónum. Fyrir múslima á Íslandi er það lán. Í landi þar sem halal-kjöt fæst ekki alls staðar er nýr fiskur í hverri búð, og um hann gildir sama regla og fyrir sjómanninn sem spurði fyrir fjórtán öldum.