Súran Ar-Rahman, „Hinn miskunnsami“, er 78 vers. Ein setning í henni kemur fyrir 31 sinni. Jafnvel sá sem skilur ekki arabísku heyrir hana þegar súran er lesin upphátt: hún kemur aftur og aftur, eins og viðlag í ljóði eða kór sem svarar forsöngvara.
Spurningin
Hverri af gjöfum Drottins ykkar tveggja afneitið þið?
فَبِأَيِّ ءَالَآءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ
Hverri af gjöfum Drottins ykkar tveggja afneitið þið þá?
Ālāʾ eru gjafir, velgjörðir, en líka undur: allt það góða og stórfenglega sem Guð hefur gert. Og spurningin er í tvítölu. Rabbikumā, Drottins ykkar tveggja; tukadhdhibān, afneitið þið tvö. Súran ávarpar tvo hópa, menn og jinna, og nefnir þá berum orðum:
يَٰمَعۡشَرَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِ إِنِ ٱسۡتَطَعۡتُمۡ أَن تَنفُذُواْ مِنۡ أَقۡطَارِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ فَٱنفُذُواْۚ لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلۡطَٰنٖ
Þið, flokkur jinna og manna, ef þið getið komist út fyrir mörk himnanna og jarðarinnar, farið þá. Þið komist ekki nema með valdi [frá Guði].
Íslenskan á sér reyndar sögu hér: þið er komið af gamla tvítölufornafninu þit, sem notað var um tvo. Arabískan heldur tvítölunni enn, og Ar-Rahman notar hana í hverju viðlagi.
Hvar hún fellur
Ekki af handahófi. Viðlagið fylgir efninu.
- Sköpunin 1–30
- Dómurinn 31–45
- Tveir garðar 46–61
- Tveir aðrir garðar 62–78
- Viðlagið
Fyrst kemur viðlagið í vers 13, eftir upptalningu á sköpuninni: himninum, jafnvæginu, jörðinni, ávöxtunum og korninu. Svo kemur það eftir nær hvert einasta vers eða hvert annað. Ef viðlögin eru talin eftir köflum súrunnar kemur í ljós skipting:
- 8 í kaflanum um sköpunina (vers 13–30),
- 7 í kaflanum um dóminn og refsinguna (vers 32–45),
- 8 í kaflanum um fyrstu tvo garðana (vers 47–61),
- 8 í kaflanum um hina tvo garðana (vers 63–77).
Viðlagið kemur jafnvel eftir versunum um eld og refsingu. Fræðimenn hafa skýrt það svo að viðvörunin sjálf sé gjöf: að vera varaður við í tæka tíð er miskunn.
Upphafið
Fyrsta gjöfin sem nefnd er er ekki sköpun mannsins.
ٱلرَّحۡمَٰنُ
Hinn miskunnsami
Ar-Raḥmān 55:1
عَلَّمَ ٱلۡقُرۡءَانَ
kenndi Kóraninn,
Ar-Raḥmān 55:2
خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ
skapaði manninn,
Ar-Raḥmān 55:3
عَلَّمَهُ ٱلۡبَيَانَ
kenndi honum að tjá sig.
Ar-Raḥmān 55:4
Súran hefst á nafninu sjálfu, ar-Raḥmān, og fyrsta verkið sem hún nefnir er að hann kenndi Kóraninn. Fyrst þar á eftir: að hann skapaði manninn, og kenndi honum bayān, að tjá sig. Gjöfin að geta svarað er nefnd strax í upphafi súru sem spyr spurningar 31 sinni.
Það sem varir
Allt á jörðinni ferst. Hans er tignin og heiðurinn.
Í miðri upptalningu gjafanna standa tvö stutt vers: Allir sem á jörðinni eru munu farast, en ásjóna Drottins þíns varir, eiganda tignar og heiðurs. Og síðasta vers súrunnar endar á sömu orðunum:
Vers 27
وَيَبۡقَىٰ وَجۡهُ رَبِّكَ ذُو ٱلۡجَلَٰلِ وَٱلۡإِكۡرَامِ
en ásjóna Drottins þíns varir, eiganda tignar og heiðurs.
Ar-Raḥmān 55:27
Síðasta versið
تَبَٰرَكَ ٱسۡمُ رَبِّكَ ذِي ٱلۡجَلَٰلِ وَٱلۡإِكۡرَامِ
Blessað sé nafn Drottins þíns, eiganda tignar og heiðurs.
Ar-Raḥmān 55:78
Dhū l-jalāli wa l-ikrām: eigandi tignar og heiðurs. Gjafirnar líða hjá; gjafarinn varir.
Svar jinnanna
Spurningin er ekki mælskubragð. Hún bíður eftir svari.
Spámaðurinn ﷺ las einu sinni Ar-Rahman alla fyrir félaga sína, og þeir þögðu. Þá sagði hann:
لَقَدْ قَرَأْتُهَا عَلَى الْجِنِّ لَيْلَةَ الْجِنِّ فَكَانُوا أَحْسَنَ مَرْدُودًا مِنْكُمْ كُنْتُ كُلَّمَا أَتَيْتُ عَلَى قَوْلِهِ فبأَىِّ آلاَءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ قَالُوا لاَ بِشَيْءٍ مِنْ نِعَمِكَ رَبَّنَا نُكَذِّبُ فَلَكَ الْحَمْدُ
„Ég las hana fyrir jinnana nótt jinnanna, og þeir svöruðu betur en þið. Í hvert sinn sem ég kom að orðunum Hverri af gjöfum Drottins ykkar tveggja afneitið þið? sögðu þeir: Engri af gjöfum þínum, Drottinn vor, afneitum vér. Þér sé lof.“
Þess vegna svara margir múslimar viðlaginu þegar þeir heyra súruna lesna: lā bi-shayʾin min niʿamika rabbanā nukadhdhib, fa-laka l-ḥamd. Engri af gjöfum þínum, Drottinn vor, afneitum vér. Þér sé lof.