Saga Jósefs, sonar Jakobs, er þekkt úr Biblíunni. Í Kóraninum er hún sögð í heilli súru, frá upphafi til enda. Það á ekki við um sögu neins annars spámanns: sögur Móse, Abrahams og Nóa eru sagðar í brotum, á mörgum stöðum. Saga Yusufs er sögð í einu lagi, og hún er byggð eins og vandað listaverk.
Besta sagan
Kóraninn kynnir hana sjálfur: besta sagan.
نَحۡنُ نَقُصُّ عَلَيۡكَ أَحۡسَنَ ٱلۡقَصَصِ بِمَآ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبۡلِهِۦ لَمِنَ ٱلۡغَٰفِلِينَ
Vér segjum þér bestu söguna í því sem vér höfum opinberað þér af þessum Kóran, þótt þú hafir áður verið meðal þeirra sem ekkert vissu.
Draumurinn og hvernig hann rætist
Fyrsta atriðið er draumur. Það síðasta er draumurinn að rætast.
Ungur drengur segir föður sínum frá því að hann hafi séð ellefu stjörnur, sólina og tunglið falla fram fyrir sér. Mörgum árum og mörgum raunum síðar, eftir brunninn, þrældóminn og fangelsið, situr Yusuf í hásæti í Egyptalandi. Foreldrar hans og ellefu bræður koma til hans:
Upphafið
إِذۡ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَـٰٓأَبَتِ إِنِّي رَأَيۡتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوۡكَبٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ رَأَيۡتُهُمۡ لِي سَٰجِدِينَ
Þegar Yusuf sagði við föður sinn: „Faðir minn, ég sá ellefu stjörnur, sólina og tunglið; ég sá þau falla fram fyrir mér.“
Yūsuf 12:4
Endirinn
وَرَفَعَ أَبَوَيۡهِ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ وَخَرُّواْ لَهُۥ سُجَّدٗاۖ وَقَالَ يَـٰٓأَبَتِ هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ مِن قَبۡلُ قَدۡ جَعَلَهَا رَبِّي حَقّٗاۖ وَقَدۡ أَحۡسَنَ بِيٓ إِذۡ أَخۡرَجَنِي مِنَ ٱلسِّجۡنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلۡبَدۡوِ مِنۢ بَعۡدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيۡطَٰنُ بَيۡنِي وَبَيۡنَ إِخۡوَتِيٓۚ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٞ لِّمَا يَشَآءُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ
Og hann lyfti foreldrum sínum upp í hásætið, og þau féllu fram fyrir honum. Og hann sagði: „Faðir minn, þetta er ráðning draumsins sem mig dreymdi forðum. Drottinn minn hefur látið hann rætast. Hann var mér góður þegar hann leysti mig úr fangelsinu og flutti yður hingað úr eyðimörkinni, eftir að Satan hafði sáð sundrungu milli mín og bræðra minna. Drottinn minn er fíngerður í því sem hann vill. Hann er hinn alvitri, hinn vísi.“
Yūsuf 12:100
Ellefu stjörnur: bræðurnir ellefu. Sólin og tunglið: foreldrarnir. Það sem drengurinn sá í upphafi sögunnar gerist í lok hennar, og hann segir það sjálfur: þetta er ráðning draumsins.
Loforð og þakkargjörð
Faðirinn spáir í upphafi. Sonurinn þakkar í lokin, með sömu orðum.
Þegar Jakob heyrir drauminn segir hann syni sínum hvað Guð muni gera fyrir hann. Í lok sögunnar biður Yusuf til Guðs, og orðin eru þau sömu:
Jakob, í upphafi
وَكَذَٰلِكَ يَجۡتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعۡقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيۡكَ مِن قَبۡلُ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٞ
Þannig mun Drottinn þinn velja þig og kenna þér ráðningu frásagna og fullkomna náð sína við þig og ætt Jakobs, eins og hann fullkomnaði hana áður við forfeður þína, Abraham og Ísak. Drottinn þinn er alvitur og vís.
Yūsuf 12:6
Yusuf, í lokin
رَبِّ قَدۡ ءَاتَيۡتَنِي مِنَ ٱلۡمُلۡكِ وَعَلَّمۡتَنِي مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَنتَ وَلِيِّۦ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ تَوَفَّنِي مُسۡلِمٗا وَأَلۡحِقۡنِي بِٱلصَّـٰلِحِينَ
Drottinn minn, þú hefur gefið mér af valdi og kennt mér ráðningu frásagna. Skapari himnanna og jarðarinnar, þú ert verndari minn í þessum heimi og hinum næsta. Láttu mig deyja sem múslima og sameinaðu mig hinum réttlátu.
Yūsuf 12:101
Yuʿallimuka min taʾwīli l-aḥādīth, hann mun kenna þér. ʿAllamtanī min taʾwīli l-aḥādīth, þú hefur kennt mér. Spádómurinn í byrjun verður að bæn í lokin. Og orð Jakobs í upphafi enda á tveimur nöfnum Guðs, ʿalīm, ḥakīm, hinn alvitri, hinn vísi. Sömu tvö nöfn enda orð hans í sorginni (12:83) og orð Yusufs þegar fjölskyldan sameinast (12:100).
Þrjár skyrtur
Ein skyrta lýgur. Ein segir satt. Ein læknar.
Á þremur stöðum í sögunni snýst allt um skyrtu Yusufs:
Lygin
وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٖ كَذِبٖۚ قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٞۖ وَٱللَّهُ ٱلۡمُسۡتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ
Og þeir komu með skyrtu hans ataða fölsku blóði. Hann sagði: „Nei, sálir yðar hafa tælt yður til einhvers. Þolinmæðin er fegurst. Og Guð er sá sem leita skal hjálpar hjá gegn því sem þér lýsið.“
Yūsuf 12:18
Sannleikurinn
فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٖ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيۡدِكُنَّۖ إِنَّ كَيۡدَكُنَّ عَظِيمٞ
Þegar [eiginmaðurinn] sá að skyrtan var rifin að aftan, sagði hann: „Þetta er af ráðabruggi yðar kvenna. Ráðabrugg yðar er sannarlega mikið.“
Yūsuf 12:28
Lækningin
ٱذۡهَبُواْ بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلۡقُوهُ عَلَىٰ وَجۡهِ أَبِي يَأۡتِ بَصِيرٗا وَأۡتُونِي بِأَهۡلِكُمۡ أَجۡمَعِينَ
„Farið með þessa skyrtu mína og leggið hana yfir andlit föður míns; hann mun fá sjónina. Og komið til mín með alla fjölskyldu yðar.“
Yūsuf 12:93
Bræðurnir nota fyrstu skyrtuna til að ljúga að föður sínum. Önnur skyrtan, rifin að aftan, sannar sakleysi Yusufs þegar kona ráðherrans ber hann sökum: hann var að flýja, ekki að ráðast á hana. Og sú þriðja, send heim úr Egyptalandi, færir föður hans sjónina aftur.
Þolinmæðin er fegurst
Jakob segir sömu setninguna tvisvar. Og hún reynist rétt.
Þegar bræðurnir koma heim án Yusufs, og aftur árum síðar þegar þeir koma heim án yngsta bróðurins, svarar Jakob með sömu orðunum: fa-ṣabrun jamīl, þolinmæðin er fegurst.
Annar sonurinn týndur
قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٌۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَنِي بِهِمۡ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ
[Jakob] sagði: „Nei, sálir yðar hafa tælt yður til einhvers. Þolinmæðin er fegurst. Ef til vill færir Guð mér þá alla. Hann er hinn alvitri, hinn vísi.“
Yūsuf 12:83
Sjónin kemur aftur
فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلۡبَشِيرُ أَلۡقَىٰهُ عَلَىٰ وَجۡهِهِۦ فَٱرۡتَدَّ بَصِيرٗاۖ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
Og þegar boðberi gleðitíðindanna kom, lagði hann [skyrtuna] yfir andlit hans, og hann fékk sjónina aftur. Hann sagði: „Sagði ég yður ekki að ég veit frá Guði það sem þér vitið ekki?“
Yūsuf 12:96
Hann grét svo lengi að sjónin brást honum, en hann sleppti aldrei voninni: Ef til vill færir Guð mér þá alla. Og Guð færði honum þá alla.
Sagan sem lokast
Endirinn svarar upphafinu. Ekkert í sögunni fór til spillis.
Draumurinn og hvernig hann rætist. Loforð föðurins og þakkargjörð sonarins. Þrjár skyrtur. Tvisvar sama þolinmæðin. Saga Yusufs er full af þjáningu, svikum og árum sem virðast glötuð, en þegar henni lýkur kemur í ljós að hvert atriði átti sinn stað. Drottinn minn er fíngerður í því sem hann vill. Kannski er það þess vegna sem hún heitir besta sagan.