Pílagrímsferð (Hajj á arabísku)
til Mekku í Sádi Arabíu er ein af fimm
stoðum Íslams og eiga allir múslimar sem
geta (fjárhagslega og heilsufarslega) að fara í
pílagrímsferð a.m.k. einu sinni á
ævinni. Pílagrímsferðartíminn
er einu sinni á ári en þar sem íslamska
árið byggist á gangi tunglsins færist
tíminn til á hverju ári um u.þ.b.
ellefu daga. Pílagrímstíminn getur því
lent á hvaða árstíma sem er og er
í ár (2004) í lok janúar. Á
hverju ári flykkist heilmikill fjöldi múslima
alls staðar að úr heiminum í pílagrímsferðina
og er hefur heildarfjöldinn síðustu ár
verið um eða yfir tvær milljónir. Fjöldi
Íslendinga hefur upplifað pílagrímsferðina
utanfrá og þá aðallega í gegnum
vinnu í pílagrímsflugi en mun færri
hafa haft tækifæri til að fara í pílagrímsferðina
sjálfa, því hún er aðeins opin
fyrir múslima.
 Það
var í febrúar 2001 sem ég fór
í mína pílagrímsferð til Mekku.
Lengi var tvísýnt með hvort að ég
kæmist í ferðina eða ekki þar sem
illa gekk að fá vegabréfsáritun.
En nokkrum dögum fyrir brottför fékkst hún
loks og fór ég með einu af síðustu
pílagrímsflugunum til Medínu, en þar
dvaldi ég nokkra daga áður en pílagrímsferðin
sjálf hófst. Medína (arabíska
fyrir 'borg' en fullu nafni nefnist borgin Medina al-Munawarah,
eða Borgin ljómandi) er sú borg sem Múhammeð
fór til eftir að hafa verið hrakinn burt frá
Mekku (en hann náði völdum yfir henni aftur
síðar) og er Medína því sú
borg þar sem Íslam réð fyrst ríkjum
og þar sem Múhammeð spámaður bjó
síðustu ár ævi sinnar. Í Medínu
var fyrsta moskan reist og þar er einnig að finna
mosku spámannsins. Það var sömuleiðis
í Medínu sem Múhammeð lést
og var jarðaður. Pílagrímar leggja því
flestir leið sína til Medínu fyrir eða
eftir pílagrímsferðina sjálfa, þó
að slík heimsókn teljist ekki hluti af sjálfri
pílagrímsferðinni. Við dvöldum
fjóra daga þarna áður en sjálf
pílagrímsferðin hófst.  Mestum
tímanum var eytt í moskunni en þarna gafst
einnig tækifæri til að leika túrista:
rölta um markaðinn og skoða sögulega staði,
eins og t.d. þar sem fyrsta moskan var reist og þar
sem ein af helstu orrustum múslima gegn Mekkubúum
fór fram.
Eftir fjóra daga í Medínu hófst
pílagrímsferðin fyrir alvöru. Pílagrímafötin
voru tekin fram og haldið áleiðis til Mekku.
Á meðan á pílagrímsförinni
stendur eru pílagrímar í því
sem kallast ihram. Fyrir karla þýðir það
sérstakur klæðnaður sem ekki er saumaður
og samanstendur af tveimur hvítum "handklæðum"
sem vafið er um líkamann en þar að auki
þýðir það að allir pílagrímar
mega ekki nota ilmvatn eða hreinlætisvörur
með ilmi, stunda kynlíf, drepa dýr (nema
til að bjarga lífi sínu), klippa hár
eða neglur. Einnig er konum bannað að vera með
andlitsbæjur eða hanska.
Um leið og við komum til Mekku fórum við
í moskuna þar sem Kaaba er (fyrsta hús
Guðs skv. Íslam, byggt upprunalega af Abraham).
Viðbrögð fólks þegar það
sér Kaaba í fyrsta skiptið eru mjög
mismunandi. Fyrir suma er það mjög tilfinningaþrungin
stund og margir bresta í grát. Fyrir mig var
það eins og að koma heim, eins og ég
hefði verið þarna áður þó
að ég væri að koma þarna í
fyrsta skiptið.  Í
Kaaba gerðum við fyrsta af þremur tawaf en þá
er gengið sjö sinnum í kringum Kaaba og farið
á meðan með bænir og Guð ákallaður.
Þegar við komum á staðinn var mið
nótt og flestir pílagrímarnir höfðu
lokið við að gera tawaf og var moskan því
hálftóm, ólíkt því
sem ég átti von á þar sem allt
sem ég hafði heyrt um pílagrímsferðina
var um troðning og mannfjölda. Þetta var því
mjög sérstök stund þar sem við
gátum notið þess að vera þarna
án þess að hafa áhyggjur af troðningi
og gátum farið alveg upp að Kaaba og meira
að segja kysst svarta steininn sem sést í
á einu horni Kaaba. Að loknu þessu fyrsta
tawaf tók við næsta athöfn: að fara
sjö sinnum á milli tveggja hæða sem
kallast Safa og Marwa. Þetta er gert í minningu
Hajar, konu Abrahams og móður Ísmaels, en
hún var ein í eyðimörkinni með
Ísmael og hljóp sjö sinnum á milli
hæðanna í örvæntingarfullri leit
að vatni, sem hún síðan fann, og það
er því viðeigandi að eftir að hafa
lokið við að fara á milli Safa og Marwa
drekkur maður úr Zam Zam lindinni sem hún
fann.
Eftir að hafa lokið þessum athöfnum héldum
við áleiðis til staðar sem kallast Arafa
og er fyrir utan Mekku. Þar er aðaldagur pílagrímsferðarinnar
og eru allir pílagrímar þar á sama
tíma. Á staðnum eru reistar miklar tjaldbúðir
og hafast flestir við í tjöldum (en þeir
fátækustu eru þó bara úti
á götu). Frá hádegi til sólseturs
er "staðið" á Arafa og dagurinn notaður
til að biðja til Guðs. Margir halda sig bara í
tjöldunum og biðja þar en aðrir hópast
saman við Rahma-hæðina þar sem Múhammeð
spámaður hélt síðustu ræðuna
sína í pílagrímsferðinni sama
ár og hann lést.  Yfirleitt
eru sýndar myndir frá þessum stað
þegar fjallað er um pílagrímsferðina
í fjölmiðlum og var ég mjög spennt
að fara þangað og upplifa þetta. Yfirgaf
ég því samferðarfólk mitt,
sem hélt sig í tjöldunum, og hélt
einsömul áleiðis þangað og var þetta
alveg mögnuð upplifun að standa þarna innan
um fjölda fólks, alls staðar að úr
heiminum, og biðja til Guðs með þeim. Pílagrímarnir
eru á Arafa fram til sólseturs og er þá
haldið áleiðis til næsta staðar þar
sem dvalið er yfir nóttina og þar eru valdir
litlir steinar til að við athafnirnar næstu
daga. Hópurinn minn endaði með því
að eyða þeirri nótt í rútunni
að mjaka okkur áfram í gegnum þennan
stað, frá upphafi til enda, og áleiðis
til næsta áfangastaðar: Mína. Í
Mínu eru aðrar stórar tjaldbúðir
og þar dvelja flestir í nokkra daga í
lok pílagrímsferðarinnar. Þarna eru
steinsúlurnar þrjár sem eru tákn
fyrir djöfulinn og fara allir pílagrímar
að þeim og kasta sjö steinum í hverja
súlu og táknar þessi athöfn baráttu
hvers og eins gegn hinu illa. Þetta er gert þrjá
daga í röð, en fyrsta daginn er aðeins
kastað steinum í eina súlu, þá
stærstu. Okkar fyrsta steinkasti seinkaði þó
aðeins, því að búið var að
loka svæðinu þegar við komum þangað
vegna einhverra mótmæla á vegum hóps
frá Íran. Héldum við því
í staðinn áfram til Mekku þar sem
við gerðum annað tawaf pílagrímsferðarinnar
og síðan áfram til Jeddah þar sem
við gátum farið úr ihram eftir að
hafa slátrað lambi (eða réttara sagt
borgað fyrir að láta slátra lambi og
dreif kjötinu til fátækra) og klippt hár
okkar, en þetta tvennt þarf að gera áður
en maður fer úr ihram. Seinnipartinn snerum við
síðan aftur til Mina og gátum þá
loksins "grýtt djöfulinn". Næstu tvo daga
var það sama gert, við héldum okkur i
tjaldbúðum og fórum einu sinni á
dag til að grýta djöfulinn (allar þrjár
súlurnar). Ég hafði heyrt margar hryllingssögur
um þessa athöfn, um troðninginn og æsinginn
sem kæmi yfir suma. En enn og aftur var mín upplifun
á aðra leið, hvorki fannst mér troðningurinn
það slæmur né erfitt að framkvæma
athöfnina sjálfu. Að vísu sá
maður einstaka skó og aðra hluti þjóta
í áttina að súlunum þegar einhverjir
gleymdu sér í æsingnum og nokkrar steinvölur
villtust af leið og lentu á mér í
staðinn fyrir á súlunum, en það
var ekkert alvarlegt. Eftir dagana þrjá í
Mínu héldum við enn einu sinni til Mekku
og gerðum okkar síðasta tawaf og var pílagrímsferðinni
þá lokið. Flestir dvelja þó
einhvern tíma í Sádi Arabíu eftir
að pílagrímsferðinni líkur því
að það tekur nokkrar vikur að koma öllum
mannskapnum út úr landinu aftur. Við voru
þó með sæti á einu fyrsta fluginu
frá Sádi Arabíu og vorum því
bara einn dag á búðarrápi í
Jeddah áður en við héldum heim á
leið. Sú skemmtilega tilviljun átti sér
síðan stað á leiðinni heim að
við flugum vid med Atlanta! Ég sá nafnið
á flugvélinni úr rútunni sem keyrði
okkur upp að vélinni en á henni stóð
Capt. Jóhannes Snorrason og ég kallaði náttúrlega
til Ómars að vélin væri íslensk
og síðan kom í ljós að við
værum að fljúga með Atlanta. Samt var
bara ein íslensk stelpa í áhöfninni,
en ég lét vita af mér og hún kom
síðan og spjalladi við mig. Sem sagt mjög
góður endi á góðri ferð....það
sannast alltaf betur og betur að Íslendingar eru
alls staðar:-) |
